Ұлы жүз

Дулат — Ұлы жүздің ең ірі әрі ескі рулардың бірі. Жетісуда, Іле өзенінің бойында және Шу жазығында қоныстанған. Тарихта Қазақ хандығының негізін қалауға белсене қатысқан, хандар мен сұлтандар шыққан ру.

Жалайыр — ежелгі түркі-монғол тайпасынан тараған Ұлы жүз руы. Жетісу мен Балқаш маңын мекендеген. Монғол дәуірінде де ірі тайпа ретінде белгілі болған.

Шапырашты — Алматы маңы мен Іле өзенінің орта ағысын мекендеген Ұлы жүз руы. Тянь-Шань тауларының баурайында тарихи жер иеленген. Жыраулар мен батырлардың туған жері.

Ысты — Сырдария мен Шу өзені аралығын мекендеген Ұлы жүздің ежелгі руы. Тарихи жылнамаларда кейде «Ыстық» деп те жазылады. Ру мүшелері малшаруашылығымен айналысқан.

Ошақты — Жетісудың батыс бөлігін, Іле мен Шу арасын мекендеген Ұлы жүз руы. Тарихи деректерде осы ру жайылымдық мал шаруашылығымен айналысқан.

Сіргелі — Шу өзенінің орта ағысы мен Алматы маңын мекендеген Ұлы жүздің белді руы. XVIII ғасырда жоңғар шапқыншылығына қарсы белсенді қарсылық көрсеткен.

Қаңлы — ежелгі «Қаңлы» мемлекетімен байланысы бар тарихи рулардың бірі. Сырдария жазығы мен Оңтүстік Қазақстанда орналасқан. Ерте орта ғасырлық жылнамаларда кездеседі.

Албан — Жетісудың шығыс бөлігін, Тянь-Шаньның солтүстік баурайын мекендеген Ұлы жүз руы. Тарихта ерлігімен танымал болған батырлардың туған жері. Қытай шекарасына жақын орналасқан.

Суан — Жетісу өңірінде, Іле өзені маңында мекендеген Ұлы жүздің бір руы. Ата-тегі ежелгі үйсін тайпаларымен байланыстырылады деп болжанады.

Шанышқылы — Жетісудың оңтүстік бөлігінде мекендеген Ұлы жүз руы. Тянь-Шань мен Қырғыз Алатауының баурайын жайлаған. Ру атауы «шанышқы» — «шашбауды» білдіреді деп аталады.

Жаныс — Шу өзені мен Мойынқұм жазығын мекендеген Ұлы жүз руы. Ру атауы «жан» сөзімен — «жан» немесе «тіршілік» мағынасымен байланыстырылады деп есептеледі.

Қатаған — Ұлы жүзге кіретін ежелгі рулардың бірі. Сырдария маңы мен Оңтүстік Қазақстанда мекендеген, орта ғасырлық жылнамаларда жиі кездеседі.